«Είμαι αγχωμένος», «Είμαι εξαντλημένος», «Κοιμάμαι άσχημα»… Έτσι ξεκινά μερικές φορές ο διάλογος, κατά τον οποίο οι ασθενείς σας εξηγούν αυτές τις συχνές και συχνά καλοήθεις παθήσεις. Ακολουθεί μια σύντομη επισκόπηση των νευρικών (ή μη) διαταραχών που εμφανίζονται συχνότερα στα φαρμακεία.
Μερικοί ορισμοί
Το άγχος είναι μια συναισθηματική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ένα αίσθημα απροσδιόριστης ανασφάλειας ή ανησυχίας. Είναι φυσικό κατά τη διάρκεια σημαντικών γεγονότων στη ζωή, αλλά γίνεται προβληματικό όταν διαρκεί, δεν συνδέεται με κάποιο γεγονός ή παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή. Το άγχος χαρακτηρίζεται από σωματικά συμπτώματα (τρέμουλο, «κόμπους στο στομάχι», κρύους ιδρώτες, ωχρότητα κ.λπ.) και γνωστικά συμπτώματα (αρνητικές σκέψεις ή εικόνες, δυσκολία στην προσοχή και τη συγκέντρωση κ.λπ.).
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, είναι μια μορφή άγχους υψηλής έντασης. Το άτομο αισθάνεται μια αίσθηση απειλής, φοβάται τον θάνατο και αισθάνεται ζάλη ή αίσθημα ασφυξίας…
Η διαταραχή διάθεσης είναι μια κατάσταση του νου που κυριαρχείται από ένα συναίσθημα όπως ο θυμός, η θλίψη, η χαρά. Όταν ένα άτομο πάσχει από διαταραχές διάθεσης, δεν ελέγχει πλέον τα συναισθήματά του: κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, δυσθυμία (σημάδια κατάθλιψης που διαρκούν με την πάροδο του χρόνου)…
Το στρες είναι μια προσαρμοστική αντίδραση του σώματος σε ένα ερέθισμα για τη διατήρηση της φυσιολογικής και ψυχολογικής ομοιόστασης. Μπορεί να ευθύνεται για άγχος, ευερεθιστότητα, μειωμένη μνήμη και συγκέντρωση, διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, επαγγελματική εξουθένωση.
Μια κατάσταση μετατραυματικού στρες, εμφανίζεται συνήθως τους πρώτους τρεις μήνες μετά την έκθεση σε ένα δυνητικά τραυματικό γεγονός (φυσική καταστροφή, σοβαρό ατύχημα, πυρκαγιά, τρομοκρατική ενέργεια, επίθεση, βιασμός, αιφνίδιος θάνατος αγαπημένου προσώπου κ.λπ.).
Εκδηλώνεται με τρία κύρια σύνδρομα:
- Το παρεμβατικό σύνδρομο: επαναβίωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, εφιάλτες.
- Το σύνδρομο αποφυγής: γνωστική αποφυγή επώδυνων σκέψεων, αποφυγή τόπων και καταστάσεων που μπορούν να προκαλέσουν επαναβίωση.
- Νευροφυτική υπερενεργοποίηση: υπερεπαγρύπνηση, αϋπνία, ευερεθιστότητα, θυμός.
Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν: ιστορικό προσωπικών ή οικογενειακών ψυχιατρικών διαταραχών (διαταραχές άγχους, κατάθλιψη), γυναικείο φύλο και ιστορικό προηγούμενου τραύματος.
Η Επαγγελματική εξουθένωση αναφέρεται σε μια φυσική, συναισθηματική ή νοητική εξουθένωση που προκύπτει λόγω έντονης και μακρόχρονης ενασχόλησης με επίπονη εργασία.
Λίγη παθοφυσιολογία
Κατά την αντίληψη ενός αγχωτικού ερεθίσματος, το μήνυμα περνάει μέσα από δύο νευρολογικές οδούς: τη σύντομη θαλαμο-αμυγδαλική οδό, η οποία επιτρέπει την παραγωγή μιας ταχείας αλλά μη ανακλαστικής απόκρισης για αντίδραση στην έκτακτη ανάγκη, και τη μακρά θαλαμο-φλοιο-αμυγδαλική οδό, η οποία επίσης περνάει μέσα από τον ιππόκαμπο, την έδρα της μνήμης: η αμυγδαλή στη συνέχεια πυροδοτεί την αντίδραση στο στρες, ειδικότερα:
- ενεργοποιώντας πρώτα το συμπαθητικό σύστημα, το οποίο προκαλεί απελευθέρωση αδρεναλίνης. Αυτό είναι υπεύθυνο για την επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού, την αύξηση της αρτηριακής πίεσης, την επιτάχυνση της αναπνοής και την αύξηση της οξυγόνωσης των μυών: το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης επαγρύπνησης και προετοιμάζεται για μάχη ή φυγή. Αυτή η φάση ονομάζεται επίσης φάση συναγερμού.
- ενεργοποιώντας δεύτερον την απελευθέρωση κορτιζόλης, η οποία προάγει τη γλυκονεογένεση και προετοιμάζεται για σωματική προσπάθεια. Αυτή είναι η φάση αντίστασης.
Το οξύ στρες είναι συχνά θετικό και επιτρέπει την επίτευξη μιας κατάστασης υπερεπαγρύπνησης. Είναι όμως προβληματικό:
- όταν γίνεται χρόνιο, επειδή ενεργοποιεί υπερβολικά το μεταιχμιακό σύστημα, οι μηχανισμοί αυτορρύθμισης δεν επιτρέπουν πλέον στο σώμα να προσαρμοστεί. Οδηγεί έτσι σε εξάντληση, γενικευμένο άγχος ή κατάθλιψη, καρδιακά προβλήματα, ευαλωτότητα σε λοιμώξεις κ.λπ.
- και όταν είναι ακραίο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια τραύματος: η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη εκκρίνονται υπερβολικά, το σώμα, για να προστατευτεί, «απενεργοποιεί» την αμυγδαλή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαταραχές μνήμης, επειδή ο ιππόκαμπος, μη λαμβάνοντας πλέον συναισθηματικές πληροφορίες από την αμυγδαλή, δεν εκτελεί το έργο μνήμης του. Από την άλλη πλευρά, η συναισθηματική μνήμη κάνει κύκλους στην αμυγδαλή, μετατρέποντας σε έντονο φόβο.
Οι συμβουλές προς τους ασθενείς σας
Παραπομπή στον ειδικό εάν είναι απαραίτητο
Ο διάλογος (σε εμπιστευτικό χώρο) και η ενσυναίσθηση, είναι απαραίτητα όταν παραπονιέται κάποιος στο φαρμακείο για άγχος, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, άγχος. Ανάλογα με τον βαθμό, θα είναι απαραίτητο να γνωρίζετε πώς να παραπέμπετε σε ειδικούς και στις κατάλληλες δομές (γιατρούς, ψυχολόγους, οργανισμούς υποστήριξης θυμάτων κ.λπ.). Είναι επίσης απαραίτητο να λάβετε υπόψη το γεγονός ότι αυτό που μπορεί να είναι ανώδυνο για σας, μπορεί να είναι αγχωτικό για κάποιον άλλο.
Συμβουλές υγιεινής και διατροφής
- Αφιερώστε χρόνο για να τρώτε καλά και σεβαστείτε τη συνιστώμενη πρόσληψη τροφών για να αποφύγετε ελλείψεις και υπερβολές. Αποφύγετε τα μεγάλα γεύματα το βράδυ, καθώς η πέψη αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος και εμποδίζει τον ύπνο. Προτιμήστε τους υδατάνθρακες το βράδυ και περιορίστε την πρόσληψη πρωτεϊνών και λιπαρών τροφών. Το μερίδιο του μαγνησίου στη διατροφή είναι επίσης σημαντικό: βρίσκεται σε μεταλλικά νερά πλούσια σε μαγνήσιο, όσπρια (αποξηραμένα φασόλια, φακές), αποξηραμένα φρούτα και ελαιούχους σπόρους (σύκα, χουρμάδες, αμύγδαλα, φουντούκια κ.λπ.), δημητριακά ολικής αλέσεως ή ημι-ολικής αλέσεως, ορισμένα λαχανικά (λάχανο, σπανάκι, μαρούλι), κακάο, θαλασσινά κ.λπ.
- Μειώστε ή διακόψτε την κατανάλωση αλκοόλ, διεγερτικών όπως καφές, τσάι ή ενεργειακά ποτά και καπνό.
- Πηγαίνετε για ύπνο σε μια σταθερή και λογική ώρα για να κοιμάστε αρκετά. Κυρίως κατά τη φάση του ύπνου REM λαμβάνει χώρα η ψυχολογική ανάρρωση. Αυτή η φάση κατέχει πιο σημαντική θέση στους κύκλους αργά τη νύχτα. Για να κοιμάστε καλά, αποφύγετε τα διεγερτικά το βράδυ, μην ασκείστε μετά τις 8 μ.μ., αποφύγετε τα υπερβολικά μεγάλα γεύματα και μάθετε να ακούτε τα σήματα ύπνου και να τα σέβεστε.
- Ασκηθείτε καθημερινά. Ο αθλητισμός, χάρη στην παραγωγή ενδορφινών ή αδρεναλίνης, σας επιτρέπει να αισθάνεστε καλύτερα και επίσης να έχετε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
Μειώστε το άγχος
Το άγχος δεν είναι πάντα αποφευκτό και το σημαντικό είναι να μάθετε πώς να το διαχειρίζεστε.
- Διατηρήστε επαφές στα κοινωνικά δίκτυα και θετικές σχέσεις με τους γύρω σας, είτε πρόκειται για οικογένεια, φίλους, γείτονες, συναδέλφους κ.λπ.
- Βρείτε υποστήριξη στο περιβάλλον σας ή στο ιατρικό ή επαγγελματικό (φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία, γνωστικές και συμπεριφορικές θεραπείες κ.λπ.)
- Μία ψυχαγωγική δραστηριότητα, σας επιτρέπει να μετατοπίσετε την εστίασή σας και έτσι να ξεχάσετε τις ανησυχίες σας.
- Δουλέψτε την αναπνοή σας, εξασκώντας μερικές βαθιές αναπνοές στη σειρά.
Τα προϊόντα συμβουλής
Οι βιταμίνες της ομάδας Β, βοηθούν σε καταστάσεις άγχους και στρες. Για παράδειγμα η βιταμίνη Β6 επεμβαίνει στον μεταβολισμό των αμινοξέων και του γλυκογόνου και συμβάλει στη καλή λειτουργία του νευρικού συστήματος.
Το μαγνήσιο επεμβαίνει στις κυτταρικές ανταλλαγές, στο μυϊκό και νευρικό σύστημα, στο στρες , στην ψυχική κούραση και στην ευερεθιστότητα.
Ο ψευδάργυρος συμβάλει στις γνωστικές λειτουργείες (νοητική συγκέντρωση, μνήμη, μάθηση…)
Η τρυπτοφάνη είναι ένα βασικό αμινοξύ, πρόδρομος της σύνθεσης μελατονίνης.
Από πλευράς αρωμαθεραπείας, αιθέρια έλαια όπως του χαμομηλιού για το άγχος, της λεβάντας για τις διαταραχές διάθεσης και των φύλλων νεραντζιάς για την νευρικότητα, είναι ευεργετικά.
Από την φυτοθεραπεία, πολλά φυτικά εκχυλίσματα έχουν ευεργετικές δράσεις στο άγχος: μελλισόχορτο, βαλεριάνα, τήλιο, πασιφλόρα, ενώ η ροδιόλα δρα ευεργετικά ιδιαίτερα στο στρες.
Πόπη Χαραμή, Φαρμακοποιός, Αρχισυντάκτρια PHARMACY management ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, Χαραμή ΑΕ
