Τι είναι πονοκέφαλος, τι είναι ημικρανία;
Όταν ακούμε κάποιον να λέει ότι έχει ημικρανία, η πρώτη σκέψη συνήθως είναι ότι έχει έναν ίσως πιο έντονο πονοκέφαλο. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν το τοπίο σχετικά με τους πονοκεφάλους ή αλλιώς κεφαλαλγίες και τις ημικρανίες.
Κεφαλαλγία είναι ο πόνος στην κεφαλή (πάνω από τα μάτια ή τα αυτιά, το μέτωπο και πίσω μέρος του κεφαλιού ή το άνω τμήμα του αυχένα) και είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής του ατόμου και την καθημερινότητά του. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι κεφαλαλγίες επηρεάζουν το 40% του πληθυσμού ή 3,1 δισεκατομμύρια ανθρώπους (2021) και εμφανίζονται πιο συχνά στις γυναίκες¹.
Ποιοι είναι οι διάφοροι τύποι κεφαλαλγιών:
Πρωτοπαθείς πονοκέφαλοι: Δεν έχουν κάποια υποκείμενη πάθηση, η ακριβής αιτία δεν είναι ξεκάθαρη, αλλά πρόκειται για έντονους πονοκεφάλους που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
- Πονοκέφαλος τάσης (Tension Type Headache) – ο πιο συχνός τύπος πονοκεφάλου (ο λεγόμενος απλός πονοκέφαλος), όπου τις περισσότερες φορές πονάνε και οι δύο πλευρές της κεφαλής. Ο πόνος είναι πιο έντονος στην περιοχή των κροτάφων ή του μετώπου.
- Ημικρανία (Migraine) – ο πόνος είναι συνήθως πολύ έντονος, στη μία ή και στις δύο πλευρές της κεφαλής, με συνοδά συμπτώματα όπως η αύρα, η ναυτία, η φωτοφοβία, η φωνοφοβία και μπορεί να διαρκέσει από 4 μέχρι 72 ώρες.
- Αθροιστική Κεφαλαλγία (Cluster Headache) – πιο σπάνια μορφή πονοκεφάλου (≈1/1000), με περιοδικότητα και επεισοδιακή εμφάνιση. Χαρακτηρίζεται από τους πάσχοντες ως ο πιο έντονος και ανυπόφορος πόνος που έχουν βιώσει ποτέ. Ο πόνος εντοπίζεται χαρακτηριστικά στη μία πλευρά της κεφαλής και σπάνια αλλάζει πλευρά.
Δευτεροπαθείς πονοκέφαλοι: Πονοκέφαλοι που προκύπτουν λόγω υποκείμενης πάθησης, λιγότερο σοβαρής (όπως πρόβλημα στα μάτια, τα ιγμόρεια, τα δόντια) ή πιο σοβαρής (όπως όγκος ή ανεύρυσμα στον εγκέφαλο κ.ά.). Σε κάθε περίπτωση, ο κατάλληλος για να δώσει διάγνωση είναι ο νευρολόγος.
Τι προκαλεί μια κεφαλαλγία ή ημικρανία;
Υπάρχουν διάφορες θεωρίες ως προς την παθοφυσιολογία των κεφαλαλγιών, και γι’ αυτό υπάρχουν και διαφορετικά σκευάσματα για την αντιμετώπισή τους. Αυτό που μέχρι πρόσφατα νομίζαμε ότι ήταν ξεκάθαρο ήταν οι διάφοροι εκλυτικοί παράγοντες — αυτοί που ξεκινούν τον πόνο, όπως το στρες, συγκεκριμένες τροφές (π.χ. σοκολάτα), το έντονο φως κτλ.
Ούτε όμως αυτό είναι τόσο ξεκάθαρο πλέον, αφού – όπως αναφέρεται και στο American Migraine Foundation² και στην American Headache Society³- φαίνεται ότι στην πραγματικότητα, αυτό που θεωρούσαμε ως εκλυτικούς παράγοντες είναι ίσως πρώιμα συμπτώματα της κρίσης ημικρανίας, ή όπως ονομάζεται, πρόδρομη φάση.
Αυτό που έχει σημασία είναι, αντί να επικεντρωνόμαστε στην αποφυγή υποτιθέμενων εκλυτικών παραγόντων, να μάθουμε να αναγνωρίζουμε σωστά τα πρόδρομα συμπτώματα, ώστε να μπορούν να ληφθούν έγκαιρα μέτρα για να μειωθεί η σοβαρότητα μιας επικείμενης κρίσης ημικρανίας.
Τρόποι Αντιμετώπισης και Πρόληψης
Οι θεραπείες αντιμετώπισης των ημικρανιών και των πονοκεφάλων στοχεύουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων (π.χ. του πόνου) και στην πρόληψη μελλοντικών κρίσεων. Σύμφωνα με κατευθυντήριες οδηγίες, όπως αυτές της Ελληνικής Εταιρείας Κεφαλαλγίας, χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες και συμπεριλαμβάνουν:
Συμπωματική θεραπεία – χρήση κατά την κρίση:
- Παρακεταμόλη
- Ασπιρίνη
- Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη Φάρμακα (ΜΣΑΦ)
- Συνδυασμοί παρακεταμόλης και ΜΣΑΦ με καφεΐνη
- Τριπτάνες
Προληπτικές – χρήση καθημερινά για αποφυγή της κρίσης:
- Φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, αναστολείς διαύλων Ca2+
- Ενέσιμη βοτουλινική Τοξίνη Α (botox)
- Ανταγωνιστές υποδοχέα CGRP
- Συμπληρώματα διατροφής όπως πετασίτης, μαγνήσιο, βιταμίνη B2 (ριβοφλαβίνη), συνένζυμο Q10 ή συνδυασμούς αυτών
- Ιατρικές συσκευές νευροδιέγερσης (προληπτική και/ή συμπτωματική χρήση)
- Ημερολόγιο κεφαλαλγίας για καταγραφή συχνότητας και μοτίβων
- Καθημερινή ρουτίνα ύπνου, διατροφής και ήπιας άσκησης
Πότε πρέπει να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση;
Οι ημικρανίες συχνά μένουν αδιάγνωστες και δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς. Αυτό μπορεί να αλλάξει εάν γνωρίζουμε πότε πρέπει να επισκεφθούμε έναν νευρολόγο.
Σύντομο Ερωτηματολόγιο Αυτό-αξιολόγησης*
Απαντήστε με Ναι ή Όχι:
- Έχεις πονοκέφαλο ή ημικρανία μια φορά την εβδομάδα ή περισσότερο;
- Ο πόνος σε περιορίζει στην εργασία ή στις καθημερινές σου δραστηριότητες;
- Προγραμματίζεις τη ζωή σου γύρω από τις ημικρανίες;
- Έχεις παρατηρήσει αλλαγές στη συχνότητα, την ένταση ή τον τύπο των πονοκεφάλων σου;
- Μήπως κάνεις αυτοθεραπεία υπερβολικά συχνά;
Αν απάντησες “Ναι” έστω σε μία από τις παραπάνω ερωτήσεις, ίσως είναι η στιγμή να συμβουλευτείς έναν ειδικό νευρολόγο.
*Σύμφωνα με το American Migraine Foundation⁴
Συμπερασματικά:
Ο πονοκέφαλος και η ημικρανία δεν είναι «κοινές, απλές ενοχλήσεις». Είναι δύσκολες καταστάσεις που επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Μπορούν, όμως, να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με τη σωστή διάγνωση και στρατηγική διαχείρισης. Αν η κεφαλαλγία αποτελεί συχνό εμπόδιο στη ζωή σου, μίλησε με τον φαρμακοποιό ή τον ιατρό σου — υπάρχουν λύσεις που βοηθούν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως να ζουν καλύτερα.
Βιβλιογραφία:
- Migraine and other headache disorders. (2024, March 6). World Health Organization.
- The Science Behind Migraine Triggers. (2023, August 9). American Migraine Foundation.
- The Truth Behind Different Migraine Triggers. (2018, June 27). American Headache Society.
- When Should I See a Doctor About Migraines? (2017, January 21). American Migraine Foundation.
- Consensus Statement Of The Hellenic Headache Society On The Diagnosis And Treatment Of Migraine. (2020, February 29). Νευρολογία
- Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Κεφαλαλγίας για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας τύπου τάσεως
- Migraine Headache Guidelines, American Academy of Neurology/American Headache Society (AAN/AHS) (2024, August 26)
Πολίνα Νικολάου
