Η γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος (ΓΟΠΝ) αποτελεί μία από τις συχνότερες παθήσεις του πεπτικού συστήματος και σχετίζεται με την παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου στον οισοφάγο. Η περιστασιακή παλινδρόμηση αποτελεί συχνό και συνήθως φυσιολογικό φαινόμενο. Όταν όμως τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνά ή επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, μπορεί να υποδηλώνουν ΓΟΠΝ.
Τι συμβαίνει στη ΓΟΠΝ
Κλινική εικόνα: Κύρια συμπτώματα είναι η όξινη αναγωγή (επιστροφή γαστρικού περιεχομένου προς τον οισοφάγο ή/και το στόμα) και το αίσθημα καύσου πίσω από το στέρνο (καούρα). Άτυπα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν χρόνιο βήχα, βραχνάδα, συμπτώματα άσθματος, πόνο στο στήθος που μπορεί να μιμηθεί στηθάγχη ή διάβρωση των δοντιών και απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.
Επιπλοκές: Σε χρόνιες ή μη ελεγχόμενες περιπτώσεις, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να οδηγήσει σε διαβρωτική οισοφαγίτιδα, στένωση του οισοφάγου λόγω ουλοποίησης του βλεννογόνου, με επακόλουθη δυσφαγία, ενώ σε σπάνιες και μακροχρόνιες περιπτώσεις μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ανάπτυξης οισοφάγου Barrett και, κατ’ επέκταση, αδενοκαρκινώματος του οισοφάγου.
Παράγοντες κινδύνου: Παχυσαρκία και υπερβολικό σωματικό βάρος, τα οποία αυξάνουν την ενδοκοιλιακή πίεση, εγκυμοσύνη λόγω των ορμονικών και μηχανικών μεταβολών, καθώς και η λήψη ορισμένων φαρμάκων, όπως αναστολείς διαύλων ασβεστίου, νιτρικά και αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1.
Τα βήματα του διαλόγου με τον ασθενή
- Κάνω ερωτήσεις διερεύνησης
“Παρουσιάζετε παλινδρόμηση του περιεχομένου του στομάχου, καούρα;” και «Βήχετε; Έχετε δυσκολία στην κατάποση; Έχετε χάσει βάρος;» , για να προσδιορίσετε τα σημάδια της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ΓΟΠΝ) και τα προειδοποιητικά συμπτώματα.
«Εμφανίζονται αυτά τα συμπτώματα μετά το φαγητό; Όταν σκύβετε προς τα εμπρός;», «Είστε έγκυος;», «Έχετε πάρει βάρος πρόσφατα;», «Καπνίζετε;» και «Παίρνετε κάποια φαρμακευτική αγωγή;» ,για να αναζητήσετε μια πιθανή αιτία.
«Πόσο συχνά εμφανίζονται αυτά τα συμπτώματα;» και «Έχετε πάρει ποτέ κάτι για να τα ανακουφίσετε;», για να προσαρμόσετε το θεραπευτικό πλάνο.
- Αξιολογώ
Τα συμπτώματα της ΓΟΠΝ στους ενήλικες είναι συχνά ήπια και αντιμετωπίζονται συντηρητικά. Εάν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και στη διατροφή δεν επιλύσουν το πρόβλημα, μπορεί να συστηθεί θεραπεία. Παραπέμψτε για ιατρική συμβουλή σε περίπτωση ιατρογενών επιδράσεων, άτυπων συμπτωμάτων ή προειδοποιητικών συμπτωμάτων, όπως απώλεια βάρους, δυσφαγία ή εμετό με αίμα.
- Θεραπευτική Ανασκόπηση
Αντιόξινα και Προστατευτικά Οισοφαγικού Βλεννογόνου
Τα αντιόξινα και τα αλγινικά προσφέρουν ταχεία αλλά βραχείας διάρκειας ανακούφιση των συμπτωμάτων. Μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση ορισμένων φαρμάκων. Επομένως, οι δόσεις πρέπει να διανέμονται σε απόσταση τουλάχιστον δύο ωρών.
■Αντιόξινα. Περιέχουν άλατα αλουμινίου, μαγνησίου ή/και ασβεστίου και δρουν γρήγορα εξουδετερώνοντας το γαστρικό οξύ. Η ανακούφιση διαρκεί συνήθως 2–3 ώρες. Συνιστάται λήψη κατά την έναρξη των συμπτωμάτων ή περίπου 1 ώρα μετά το γεύμα και χορήγηση σε απόσταση τουλάχιστον 2 ωρών από άλλα φάρμακα.
■ Αλγινικό νάτριο. Σχηματίζει ένα προστατευτικό στρώμα («raft») πάνω από το γαστρικό περιεχόμενο και μειώνει την παλινδρόμηση. Λαμβάνεται αμέσως μετά τα γεύματα και, εφόσον χρειάζεται, πριν τον ύπνο.
Επίστρωση και επούλωση
Ο συνδυασμός υαλουρονικού οξέος με θειική χονδροϊτίνη, βοηθά στην προστασία του οισοφαγικού βλεννογόνου και την προώθηση της επούλωσής του.
Φυτοθεραπεία με προστατευτικές ή/και αντιόξινες ιδιότητες
Ορισμένα φυτικά εκχυλίσματα (π.χ. πηκτίνες, φτελιά, γλυκόριζα) χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την ανακούφιση από την καούρα και την προστασία του βλεννογόνου. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται με προσοχή σε ασθενείς με υπέρταση, ηπατική νόσο ή άλλες συννοσηρότητες και να αποφεύγεται η παρατεταμένη χορήγηση χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Αντιεκκριτικοί παράγοντες
Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs): Μειώνουν αποτελεσματικά την έκκριση γαστρικού οξέος και αποτελούν θεραπεία εκλογής για συχνά ή επίμονα συμπτώματα ΓΟΠΝ. Η δράση τους δεν είναι άμεση και μεγιστοποιείται μετά από 2–3 ημέρες συνεχούς λήψης. Συνιστάται χορήγηση πριν από το γεύμα, ενώ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πιθανές αλληλεπιδράσεις και η ανάγκη αποφυγής αδικαιολόγητης μακροχρόνιας χρήσης.
Παρενέργειες: Συνήθως είναι ήπιες και περιλαμβάνουν κεφαλαλγία, διάρροια και μετεωρισμό. Η μακροχρόνια χρήση θα πρέπει να επανεκτιμάται περιοδικά.
- Επιλέγω ανάλογα
■ Συμπτώματα λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα: αντιόξινα ή/και αλγινικά, ή συνδυασμό υαλουρονικού οξέος με θειική χονδροϊτίνη.
■ Συμπτώματα μία ή περισσότερες φορές την εβδομάδα: Αναστολείς αντλίας πρωτονίων και εφόσον απαιτείται για άμεση ανακούφιση αντιόξινο ή/και αλγινικό κατά τις πρώτες ημέρες της θεραπείας.
■ Εγκυμοσύνη: Κατά την εγκυμοσύνη, απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση και, μέχρι την ιατρική συμβουλή, μπορούν να εξεταστούν επιλογές όπως αντιόξινα ή/και αλγινικά, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης.
- Εξηγώ
Οι οδηγίες υγιεινής και διατροφής είναι θεμελιώδεις. Οι θεραπείες χρησιμοποιούνται ως συμπλήρωμα για την ανακούφιση των συμπτωμάτων. Ιατρική συμβουλή είναι απαραίτητη σε περίπτωση ανεπαρκούς ανακούφισης, συχνής επανεμφάνισης των συμπτωμάτων ή ανάγκης παρατεταμένης χρήσης θεραπείας.
- Συμβουλεύω
Οδηγίες χορήγησης και συμβουλές προς τον ασθενή
■ Αντιόξινα/αλγινικά. Λήψη δύο ώρες μακριά από οποιοδήποτε άλλο προϊόν υγείας. Επανεκτιμήστε τη θεραπεία εάν χρησιμοποιούνται αρκετές ημέρες την εβδομάδα.
■ Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs). Ο φαρμακοποιός θα πρέπει να ενημερώνει τον ασθενή ότι η ανακούφιση από τα συμπτώματα δεν είναι άμεση και ότι απαιτείται σωστή και τακτική λήψη για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Μετά τη διακοπή των PPIs μπορεί να εμφανιστεί παροδική επανεμφάνιση των συμπτωμάτων λόγω αυξημένης έκκρισης γαστρικού οξέος. Το φαινόμενο αυτό είναι συνήθως προσωρινό και, σε περίπτωση επιμονής ή υποτροπής των συμπτωμάτων, απαιτείται επανεκτίμηση της κατάστασης.
Συμβουλές για τον τρόπο ζωής
- Συστήστε στον ασθενή να αποφεύγει το σκύψιμο προς τα εμπρός μετά τα γεύματα, να μεσολαβούν τουλάχιστον τρεις ώρες μεταξύ του δείπνου και του ύπνου και, εφόσον χρειάζεται, να ανυψώνει το κεφαλάρι του κρεβατιού κατά περίπου 10 εκατοστά.
- Ενθαρρύνετε τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους. Σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους ασθενείς, ακόμη και η μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των συμπτωμάτων. Παράλληλα, συστήστε την αποφυγή στενών ρούχων που αυξάνουν την ενδοκοιλιακή πίεση.
- Ενθαρρύνετε τη διακοπή του καπνίσματος, καθώς το κάπνισμα μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.
- Συμβουλεύστε τον ασθενή να περιορίσει τρόφιμα και ποτά που ενδέχεται να πυροδοτούν τα συμπτώματα, όπως το αλκοόλ, η σοκολάτα, η μέντα, ο καφές και τα ανθρακούχα ποτά. Παράλληλα, προτείνετε μικρά και ελαφριά γεύματα, τα οποία καταναλώνονται αργά και με καλή μάσηση.
- Συστήστε τακτική σωματική άσκηση, καθώς συμβάλλει στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους. Ωστόσο, καλό είναι να αποφεύγεται η έντονη άσκηση αμέσως μετά το γεύμα, καθώς μπορεί να επιδεινώσει την παλινδρόμηση.
Πόπη Χαραμή, Φαρμακοποιός, Αρχισυντάκτρια PHARMACY management ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
